مطالب جدید در مورد اشتباهات تشخیص شهاب سنگ

POSTED ON 2020-05-06 BY حسن کرمی

آیا تصور دارید یک شهاب سنگ پیدا کرده اید؟ یافتن اجرام آسمانی بسیار دشوار است زیرا سنگهای مشابه آنها در زمین بسیار اند. از سنگهای آهن مانند هماتیت تا مگنتیت تا سنگهای طبیعی آندزیت، لیمونیت، بازالت قهوه ای، گابرو، سنگ لوح و… تا آلیاژها و مواد ساخت دست بشر مانند سرباره کوره ذوب با جلای فلزی همه میتوانند شما را در تشخیص شهاب سنگ واقعی به اشتباه بیاندازند. ابتدا نگاهی به معروف ترین مشابهات شهابسنگ و نحوه تشخیص تفاوت سنگهای معمولی با شهاب سنگ ها می اندازیم:

فهرست مطالب [پنهان]

سرباره (Slag)

سرباره محصولی غیر فلزی از پسماندهای کوره های ذوب فلزات در صنعت میباشد. سرباره ها میتوانند سطوحی براق و یا حبابی شکل داشته باشند. سرباره ها از نظر ظاهری نزدیک ترین ماده به شهابسنگ ها هستند. سطح سوخته مانند لعابی آنها میتواند بسیار شبیه شهاب سنگ باشد. دقت کنید که سطح ذوب شده شهاب سنگها بدلیل وجود آهن در آنها معمولا سیاه است البته میتواند مایل به سبز یا قهوه ای و حتی بی رنگ نیز باشد.این موارد در سرباره های کوره ذوب نیز دیده میشود. باید دقت کنید که پوسته ذوب شده شهاب سنگ معمولا دارای ترکهای ریز مانند چرم است. شهابسنگهای آهنی و سنگی میتوانند دارای پوست ذوب شده باشند ولی تعداد بسیار اندکی از شهاب سنگهایی که تازه افتاده اند میتوانند بدون پوسته سوخته باشند. همچنین سطح بسیاری از شهابسنگها میتوانند در اثر هوا زدگی دستخوش تغییر شوند.

پوسته سوخته این شهابسنگ طی زمان طولانی و هوا زدگی از بین رفته است.

اکسیدهای آهن (Iron Oxides)

در این تصویر هماتیت را میبینید که جایگزین پیریت شده است. هیچ شهاب سنگی را پیدا نمیکنید که ساختار چهارگوش یا مکعبی چسبیده در سطح بیرونی خود داشته باشد.

هوازدگی سنگهای حامل آهن در خود روی سطح زمین اکسید های آهن مانند هماتیت (Hematite) و هیدرات اکسیدهای آهن مانند لیمونیت (Limonite) یا گوتیت (Goethite) تولید کند.تا کنون بسیاری به من پیام میدهند که شهاب سنگ یافته اند ولی ساختار آنها بیشتر شبیه گوتیت و هماتیت بوده است. نکته مهم در تفاوت سنگ هماتیت و لیمونیت با شهاب سنگ ها در رنگ خاکه آنها است.رنگ خاکه هماتیت مایل به قرمز تیره و لیمونیت مایل به زرد است. مگنتیت دارای رنگ خاکه سیاه است. این در حالی است که اثر خاکه شهاب سنگ ها روی سطح سرامیک بدون لعاب معمولا قهوه ای یا بیرنگ میباشد.نکته بعدی و بسیار مهم این است که هماتیت را وقتی پولیش دهید جلایی فلزی از خود نشان میدهد. بسیاری تصور میکنند این جلای فلزی مربوط به انواع شهاب سنگ مریخی، آهنی و یا یوریلایتس است. مگنتیت نیز میتواند با هماتیت ترکیب شود و اینکه خود مگنتیت خاصیت مغناطیسی دارد و میتواند براحتی با شهاب سنگ به اشتباه گرفته شود.

آلیاژهای آهن دار (Ferro Alloys)

این تصویر آلیاژ آهن-منگنز-کرومیوم است که دارای سطحی اکسیده شده و تیره می باشد. اگر به لبه ها دقت کنید روکش اکسید شده آن در اثر سایش پاک شده است.

آلیاژهای آهن – منگنز – کروممیوم ( Ferrochromanganese) از موارد معمول دیگر هستند که بافت آنها میتواند ما را با شهاب سنگهای واقعی به اشتباه بیاندازد. این آلیاژ ها از پسماندهای ساخته شده توسط بشر در صنایع تولید استیل هستند.

در تصویر نمونه شکسته شده دیگری را می بینید که درونش با رنگ نقره ای، درخشان، بافت دانه ای معروف به “شکری” را نمایان کرده است.

این نمونه نیز دارای حفره های کوچک خاصی مانند آبدانک است که تقریبا هیچوقت در شهابسنگ ها دیده نمیشود.

فرو سیلیسیم (Ferrosilicon)

فرو سیلیسیم آمیژانی است از آهن و سیلیسیم که در کوره قوس الکتریکی تولید میشود. آنها میتوانند بین 15 تا 90 درصد سیلیکن داشته باشند بنابراین چگالی آنها از 2.33 تا 7.87 میتواند برود. گاهی کارشناسی و آنالیز آنها دشوار است بخصوص اگر حاوی نیکل نیز باشند.

سنگهای آتشفشانی (Volcanic Rocks)

یکی از مشکلات یافتن شهابسنگ در مناطق اقیانوسی وجود سنگهای آتشفشانی فراوان با رنگی تیره است. در تصویر سمت راست بازالت داری حفرات آبدانه مانند را میبینید. بسیاری از بازالت ها را نیز میتوان در شکلی بدون حفرات و رنگی تیره نیز یافت.

در این تصویر اسکوری (Scoria تفاله سبک وزن آتشفشانی) را میبینید. بافت حفره اى اسکورى و پاميس در اثر آزاد شدن گاز در حين انجماد گدازه بوجود مى آيد.

آندزیت ها نیز نوعی سنگ آتشفشانی هستند که وجود فنوکریستهای پلاژیوکلاز، پیروکسن و گاه الیوین در خمیرهای غنی از پلاژیوکلاز میتواند ما را با پیروکسین ها و الیوین موجود در شهابسنگها به اشتباه بیاندازد. آندزیتها پس از بازالتها فراوانترین سنگهای آتفشانی محسوب میشوند و میتوانند شبیه شهابسنگهای ماه باشند

سنگ آندزیت که میتواند شما را در تشخیص شهاب سنگ به اشتباه بیاندازد.

آهن ساخت بشر (Man Made Iron)

دیده شده که افراد چیزهای زیادی از جنس آهن و یا استیل را در صحرا پیدا میکنند. ممکن است بگویید چگونه در صحرا یا کوهستان یافت میشود؟ یک مثال اینکه برخی از این تفاله ها ممکن است حین عبور کامیون حمل بار از آن مسیر افتاده باشد. تمامی این نمونه های آهنی ساخت بشر قابلیت جذب آهنربا دارند هرچند که عدم وجود نیکل و یا بافت آنها میتواند دلیلی باشد که از نوع شهاب سنگ های آهنی نیستند. لازم به ذکر است آهن طبیعی در پوسته زمین کمتر دیده میشود که برای تست این موضوع باید بدانید انعطاف پذیری آن بالا بوده و برخلاف شهاب سنگ تمایل کمتری به شکسته شدن دارد.دراین تصویر بالا سمت چپ فلز ساخته دست بشر را میبینید که شکل آن شبیه ايروديناميک شهاب سنگ واقعی است. پایین سمت چپ نیز شکل منظم کره ای را دارد. شهاب سنگهای شکل های نا منظمی دارند و تقریبا هیچ شهاب سنگی را نمیتوانید بیابید که شکل گوی بی نقص داشته باشد. بیاد دارم یک نفر نیمه گلوله توپ جنگی را در بیابان یافته بود و با توجه به وزن بسیار سنگینش تصور داشت شهابسنگ است!لازم به ذکر است moki marble یا تیله های موکویی از ته نشین شدن جریان های آبی زیر زمین اکسید آهن و شن و ماسه شکل و سفت شدند. گاهی اوقات نمونه پهن و غیر دوار از این سنگها دیده میشود که ممکن است با شهاب سنگ اشتباه گرفته شود. silica nodule ها از جمله این اشکال گرد میباشند.

ندول سیلیکا

جوزفنیت (Josephenite)

نمونه غیر معمول بزرگی از جوزفنیت میبینید که بشدت خاصیت مغناطیسی دارد.

جوزفنیت که با نام آواروئیت (Awaruite) نیز مشهور است یک کانی کمیاب آهن-نیکل (Ni3Fe) است که به طور طبیعی در شهر جوزفین ایالت اورگن آمریکا و دیگر مناطق یافت میشود. برخی مشخصات شهابسنگهای آهنی را دارد و خاصیت شدید مغناطیسی بودن و شناسایی نیکل در آن از دیگر ویژگی های این کانی میباشد. اگرچه مقدار نیکل یافت شده در آن بسیار بیشتر از مقدار نیکل در شهاب سنگ های آهنی است. همانطور که در تصویر نمونه های آواروئیت میبینید بافت آنها شبیه به شهابسنگ آهنی نیست.

در این تصویر ماده براق درونی کمتر دیده شده آواروئیت را مشاهده میکنید.

تکتایت ها (Tektites)

تکتایت ها نوعی شیشه غیر معمول هستند که از برخورد شهابسنگهای بزرگ به سطح زمین بوجود میآیند. سنگ های زمینی از شدت سهمگین برخورد ذوب و به مناطق دوردست پرت میشوند. طی این مسافت طی شده در جو زمین و سطح ذوب شده آنها، سبب میشود که شباهت زیادی به شهابسنگها داشته باشند. تکتایت ها در انواع شکلهای مختلف و رنگهای متفاوتی وجود دارند و میتوانند حفرات ریز داشته یا نداشته باشند. معمولا خطوط خراش يخزاری روی سطح و شکل اشکی شکل معمول را در این نمونه ها مشاهده میکنید.

سنگهایی با عدم وجود ذرات فلزی (Metal Grains)

بزرگترین گروه شهاب سنگها کندریتها هستند که دارای ذرات ریز پراکنده فلزی آهن-نیکل در ماتریکس خود میباشند. این درحالی است که اغلب سنگهای معمولی بافتی صاف و بدون ذرات فلزی هستند. اگر شهاب سنگ قدیمی باشد و سطحش هوازده باشد باید با صفحه الماسی برشی نازک به آن زده و سپس بافت درونی آنرا با میکروسکوپ بررسی کنید.

در این تصویر، عکس شماره 1 بافت فلزی ندارد و شهابسنگ نیست. البته شهاب سنگ های میتوانند بافت ذرات فلزی نیز نداشته باشند. بافت دانه های براق شماره 2 در اینجا شهاب سنگ می باشد.

گاهی لازم است با صفحه الماسی یک تیکه از سطح خالص آن را پولیش و صیقل دهید. بدین ترتیب بافت آن نمایان میشود. حال به تیکه پولیش خورده اسید بریزید. اغلب شهاب سنگ خورده نمیشود ولی آلیاژ فلزی خورده (سوراخ) میشود. دقت کنید که تست نیکل نیز باید روی قسمت پولیش خورده انجام گردد. اگر شهاب سنگ تازه به سطح زمین رسیده باشد و دارای پوسته سوخته و ذوب شده باشد احتملا شواهد کافی وجود دارد که نیازی به بررسی بافت درونی آن نباشد.

گدازه و توف آتشفشانی

بافت توف آتشفشانی

شهاب سنگها یک تیکه و جامد هستند، سطح آنها نقاطی وجود دارد ولی درون آنها متخلخل و توخالی نیست و محکم میباشد. توف یک نوع سنگ متشکل از خاکستر آتشفشانی است که در هنگام انفجار آتشفشانی از زمین خارج میشود و از انباشته شدن آنها روی هم سنگهایی با اشکالی که در تصویر میبینید بوجود میآید.

این صرفا پوسته سرد شده لاوا است که تفاله آتشفشانی هم به آن میگویند. اگر دقت کنید در آن ناحیه حفرات ریز سطح بالاییش خیلی کمتر قسمت داخل آن میباشد (بر خلاف شهابسنگها).

شهابسنگ چه رنگی است؟

شهابسنگها در سایه رنگهای خاکستری تا قهوه ای هستند و به ندرت سطح بیرونی آنها مایل به قرمز نیز دیده میشود. چنانچه سطح گداخته شده شهاب سنگ آهنی طی مدت طولانی از بین رود، آهن موجود در سطح و درون آن میتواند در معرض هوازدگی زنگ بزند و کل سنگ رنگی متمایل به قهوه ای زنگ زده متمایل گردد. چنانچه نمونه سنگ شما مانند تصویر بالا درونش متمایل به قرمز باشد احتمالا نمیتواند شهابسنگ باشد.

برخی واقعیت ها درباره شهابسنگها

• شهاب سنگها برخلاف سیارکها روی سطح خود دهانه برخوردی (craters) ندارند.
• سنگهای زمینی نیز میتوانند گاهی سطحی “شبیه” به ذوب شده داشته باشند که بیشتر در اثر تاثیرات محیطی و شیمیایی می باشد. همچنین اگر پوسته آنها خیلی ضخیم باشد احتمالا شهابسنگ نیستند.
• شانس یافتن شهاب سنگ بسیار اندک است. شانس یافتن شهاب سنگ ماه یا مریخ تقریبا 1 در 1000 است.
• شهاب سنگها به جز نمونه های بزرگ فرورفتگی شبیه اثر انگشت ندارند. اگر شهابسنگ بزرگ باشد ولی این ویژگی را نداشته باشد احتمالا شهابسنگ نیست. همچنین هر فرو رفتگی شبیه اثر انگشت به معنی فرازمینی بودن آن نیست.

این سنگ اندزیت بازالت است و اثر انگشت های ان فقط شبیه شهاب سنگ است.

سوراخ های مربوط به سنگ آتشفشانی بازالت

من به چشم خودم دیدم از آسمان افتاد!

آیا مطمئن هستید؟ تا کنون موارد زیادی از این قبیل به من گفته اند ولی جالب اینکه بعد از آزمایش شهاب سنگ نبود. بعدا مشخص میشود که یکی دیگر تعریف کرده است که دیده و افتاده! . سرعت شهاب واره ها هنگام وارد شدن به جو زمین بین 14 تا 15 کیلومتر بر ثانیه است. هرچه بیشتر وارد جو شوند سرعتشان کمتر میشود. رد گیری دقیق آنها با چشم بسیار سخت و گاهی غیر ممکن است. وقتی شهاب سنگ ها برخورد کنند محل فرود آنها مقداری چال میشود. پوسته آنها معمولا در حال سوختن است و در لحظه برخورد بدلیل شوک ضربه ، احتمالا منفجر میشود. احتمالا اگر در آن لحظه آنها را ببینید باید صدای فش فش و تپ تپ سوختن پوسته آن بگوش رسد. هرچند که چنانچه اطراف سنگ در حال آتش گرفتن بود احتمالا آتش بطور طبیعی بوجود آمده و سنگ را داغ کرده است و شهابسنگ نمیباشد. دقت کنید گاهی شیئ فرود آمده میتواند صرفا از قطعه ای از یک راکت آزمایشی باشد! منابع: Some Meteorite Realities

خريد وفروش شهاب سنگ...